jump to navigation

Όψεις της κριτικής στη δικαιοσύνη 21/10/2013

Posted by Dimitris Patsikas in Αρθρογραφία.
Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,
trackback

Οι πρόσφατες δικαστικές εξελίξεις σε μεγάλες υποθέσεις που απασχολούν την κοινή γνώμη (δίκη Τσοχατζόπουλου, δίωξη της Χρυσής Αυγής) αποτελούν γόνιμο έδαφος για άσκηση σχολιασμού και κριτικής. Από τις πληροφορίες που διαρρέουν (σ)τα ΜΜΕ, τα οποία άλλωστε οφείλουν να παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς ό,τι συμβαίνει στις αίθουσες των δικαστηρίων αλλά και στους διαδρόμους αυτών, οι πολίτες έχουν αναφαίρετο δικαίωμα αφενός να σχηματίζουν γνώμη για τα τεκταινόμενα και αφετέρου να τη διαδίδουν δημόσια.

Δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι η ελευθερία της έκφρασης, που κατοχυρώνεται τόσο στο Σύνταγμα (άρθρο 14 παρ. 1) όσο και σε διεθνή νομικά κείμενα (όπως στο άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και στο άρθρο 19 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα), συνιστά έναν από τους βασικότερους πυλώνες του σύγχρονου φιλελεύθερου πολιτισμού. Πράγματι, ο καθένας μπορεί να διατυπώνει γραπτά ή προφορικά τις απόψεις του, όποιες και αν είναι αυτές, αρκεί να μην παραβιάζει τους νόμους του κράτους και να σέβεται τα δικαιώματα των άλλων.

Ιδίως όσον αφορά στη δικαιοσύνη, η άσκηση δημόσιας κριτικής επί των πράξεων, κρίσεων και αποφάσεων των λειτουργών της τείνει να θεωρείται από πολλούς -εκτός από δικαίωμα- πρωταρχικό καθήκον, ως το μοναδικό συνεπές αντίβαρο στα εχέγγυα προσωπικής και θεσμικής ανεξαρτησίας που απολαμβάνουν. Άλλωστε, οι δικαστές ούτε είναι υπεράνω κριτικής ούτε βρίσκονται στο απυρόβλητο: αντιθέτως υποχρεούνται, ως δημόσια πρόσωπα ex officio, να ανέχονται σε μεγαλύτερο και αυστηρότερο βαθμό από τους λοιπούς πολίτες τον έλεγχο και τον σχολιασμό, πρωτίστως όταν λαμβάνει χώρα από τους εξοικειωμένους με τα νομικά. Συναφώς, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει κρίνει πολλάκις πως το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης απολαμβάνει υπέρτερης προστασίας σε σχέση με τον σεβασμό και την προάσπιση του κύρους και των οργάνων της δικαστικής εξουσίας (σε μια χαρακτηριστική υπόθεση ελληνικού ενδιαφέροντος θεωρήθηκε ότι κακώς καταδικάστηκε δημοσιογράφος που αποκάλεσε δικαστικό λειτουργό «επίορκο» και «καραγκιόζη»!).

Παράλληλα, πρέπει όμως να παρατηρηθεί ότι, για να μη στερείται σοβαρότητας μια τέτοιου είδους κριτική, προϋποτίθεται ότι ο εκάστοτε σχολιαστής γνωρίζει δύο πράγματα (που ο δικαστής δεδομένα γνωρίζει): τις ρυθμίσεις του νόμου και ποια στοιχεία περιέχονται στη δικογραφία. Ωστόσο, από τη στιγμή που πλήρη γνώση της δικογραφίας ουδέποτε μπορεί να έχει κάποιος -ή όταν θα την έχει, θα είναι ήδη πολύ αργά-, τουλάχιστον θα πρέπει να είναι ενημερωμένος για το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο. Για παράδειγμα, σε αρκετούς ενδεχομένως ξένισε η απόφαση περί μη προσωρινής κράτησης ορισμένων βουλευτών της Χρυσής Αυγής ή η επιβολή πρόσκαιρης αντί ισόβιας κάθειρξης στον Άκη Τσοχατζόπουλο. Βεβαίως, το ζήτημα που τίθεται είναι αν από νομικής πλευράς ήταν εφικτό να συμβεί κάτι διαφορετικό από τα παραπάνω (: μάλλον όχι).

Σε κάθε περίπτωση, ορθό είναι να διαχωρίζεται η νομική από την πολιτική κριτική των δικαστικών δρωμένων: ενώ η δεύτερη εκφράζεται εύκολα και συνηθέστατα χωρίς κόστος, η πρώτη ενέχει δυσχέρειες και απαιτεί πολλή προσοχή, διότι ελλοχεύει ο κίνδυνος αυτοεξευτελισμού ακόμα και για τους θεωρητικά επαΐοντες.

Advertisements

Σχόλια»

1. Θανάσης Τάκης - 21/10/2013

Πολύ ωραίο άρθρο! Έχω να πω και την παρακάτω ιστορία: Κατά τους πρώτους μήνες που χρησιμοποιούσα το facebook ήμουν αρκετά »αθώος» ώστε να διατυπώνω δημόσια τη γνώμη μου αναμένοντας διάλογο με επιχειρήματα. Ένας φίλος δημοσίευσε ένα πύρινο σχόλιο κατά της απόφασης του ποινικού δικαστηρίου που αθώωσε τους κατηγορούμενους στην υπόθεση του »βιασμού»(?) μιας αλλοδαπής μαθήτριας σε ένα σχολείο της Αμαρύνθου. Έβριζε τους δικαστές. Σχολιάσα και εγώ ανάμεσα σε όλους όσους έλεγαν »πές τα!» λέγοντας: »καλά αυτά που λέτε, όμως υπάρχει και η άλλη άποψη» και παρέπεμψα στο άρθρο ενός φίλου: ο φίλος νομικός (elawyer- Βασίλης Σωτηρόπουλος) δημοσιεύεσε στο blog του ένα σχόλιο που έλεγε περίπου όσα και εσύ:τα στοιχεία της δικογραφίας που δεν είναι γνωστά σε όλους, το τεκμήριο αθωότητας, οι νομικές ρυθμίσεις κα. Επεσαν να με φάνε!
Τα σχόλια ξεκίνησαν από »δικαστικός υπάλληλος (!) θα πρέπει να είστε κύριε, για να υπερασπίζεστε έτσι (!) τα αφεντικά (!) σας» και έφτασαν μέχρι το »φασίστα (!)», σε ένα κρεσέντο παραλογισμού, όπου δεν υπήρχε κανένα σχόλιο επί της ουσίας της υπόθεσης αλλά μόνο προσωπικές εμπάθειες και προαποδοχές (»ένοχοι οι μηνυόμενοι, αθώα η μηνύτρια»).
Αυτό που θέλω να θέλω να πω με αυτή την σύντομη προσωπική ιστορία είναι ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να γίνει διάλογος με νηφαλιότητα σε αυτό τον τόπο, σε αυτόν τον Τύπο, σε αυτή την κοινωνία. Πολύ καλά κάνεις και τα επισημαίνεις όλα αυτά στο άρθρο αλλά….
Πολύ καλή σου ημέρα, Δημήτρη!

2. patsikas - 21/10/2013

Ευχαριστώ για τα θερμά σου λόγια, Θανάση.

Ένας από τους λόγους -μάλλον ο βασικός- που δεν χρησιμοποιώ το fb είναι διότι δεν θα ήθελα να συμμετάσχω σε περιστατικά σαν αυτό που αναφέρεις και οδηγούν είτε στην αυτολογοκρισία είτε απλώς στην περίσκεψη και τη στεναχώρια για τις δυσκολίες του νηφάλιου διαλόγου στη χώρα.

Για τον Τύπο έχω ορισμένες ενστάσεις: νομίζω ότι είναι δυνατόν να επιτευχθεί καλό επίπεδο συζήτησης πρώτον, γιατί δεν υπάρχει η αμεσότητα του διαδικτύου (απάντηση-ανταπάντηση σε λίγα λεπτά) που σημαίνει συχνά ενθερμώ και απερίσκεπτες αντιδράσεις και δεύτερον, γιατί απαιτείται οι απόψεις να εκφράζονται επώνυμα με ό,τι αυτό συνεπάγεται.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: