jump to navigation

Salus patriae suprema lex esto: Σκέψεις για τον δικαστικό έλεγχο σε συνθήκες «δημοσιονομικού εκτροχιασμού» 15/04/2015

Posted by Dimitris Patsikas in Δημοσιεύσεις στο νομικό Τύπο, Μεταπτυχιακές εργασίες, Συνταγματικό Δίκαιο, Φοιτητικές μελέτες.
Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
2 Σχόλια

[αναδημοσίευση από «Πέμπτο και έκτο κοινό σεμινάριο Συνταγματικού Δικαίου», εκδ. ΕΚΠΑ, 2015, σ. 213 επ.] (*)

Προλεγόμενα

“The people’s first intention is that the State shall not perish”

JEAN-JACQUES ROUSSEAU

Η συνεχής οικονομική περιδίνηση, τόσο σε εθνικό όσο και σε υπερεθνικό επίπεδο, έχει αποτελέσει το εφαλτήριο για συνταγματικό και ευρύτερο δικαιοπολιτικό προβληματισμό. Κοινή αγωνία των συμμετεχόντων στη συζήτηση δεν μπορεί να είναι άλλη παρά η κατά το δυνατόν «αναίμακτη» έξοδος από την επονομαζόμενη εποχή των μνημονίων: η επάνοδος της χώρας σε συνθήκες ομαλότητας. Αμφισβητούμενος, βεβαίως, είναι ο τρόπος με τον οποίο θα επιτευχθεί -ή τουλάχιστον θα επιδιωχθεί να επιτευχθεί- αυτή η επαναφορά στην κανονικότητα.

Όπως συμβαίνει σχεδόν σε κάθε περίοδο έντονης κρίσης, ο άξονας του νομικού διαλόγου κινείται γύρω από το ίδιο και πάντα επίκαιρο ζήτημα: αν προέχει, ακόμα και υπό εξαιρετικές περιστάσεις, η τήρηση και ο σεβασμός του Συντάγματος ως κειμένου με ακαταγώνιστη κανονιστική ισχύ ή αν είναι προτιμότερη η σωτηρία της πατρίδας, έστω και αν η εξυπηρέτηση αυτού του σκοπού υπέρτατου δημοσίου συμφέροντος επιτάσσει ορισμένες φορές τον παραμερισμό συγκεκριμένων διατάξεων του θεμελιώδους καταστατικού χάρτη, επιβάλλοντας την αναβίωση ενός δικαίου της ανάγκης.

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η σκιαγράφηση των απαντήσεων που δίνουν -άμεσα ή έμμεσα- στο παραπάνω ερώτημα εκείνοι που αποφασίζουν και νομοθετούν τα επώδυνα μέτρα, τα οποία συνεπάγονται πολλαπλούς περιορισμούς δικαιωμάτων με στόχο την αποτροπή της οικονομικής κατάρρευσης της χώρας. Επίσης, σχολιάζονται οι δυσχέρειες που συναντά η δικαστική εξουσία, η οποία έρχεται εκ των υστέρων να οριοθετήσει την έννοια του δημοσίου συμφέροντος και να εκτιμήσει μέχρι ποιου σημείου είναι συνταγματικά ανεκτοί αυτοί οι περιορισμοί, συνυπολογίζοντας αναπόφευκτα και το οικονομικό κόστος των αποφάσεών της.

Ειδικότερα, στο εισαγωγικό κεφάλαιο γίνεται αφενός μια προσπάθεια διασαφήνισης της αρχής «salus patriae suprema lex esto», η οποία ανέκαθεν συνιστούσε το θεωρητικό υπόβαθρο για ενδεχόμενες παραβιάσεις του Συντάγματος, και αφετέρου παρουσιάζονται ευσύνοπτα οι θεωρίες της κατάστασης εξαίρεσης και της «συνταγματικής δικτατορίας», που αποτελούν χρήσιμα μεθοδολογικά εργαλεία για την κατανόηση και τη διαχείριση των έκτακτων συνθηκών.

Στο δεύτερο μέρος διευκρινίζεται η ιδιόμορφη οικονομική κατάσταση εξαίρεσης, στην οποία υποστηρίζεται ότι έχει περιέλθει η χώρα μας, καθώς και ο τρόπος προσέγγισης αυτής, τόσο εκ μέρους της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας όσο και από την πλευρά των δικαστηρίων. Συγκεκριμένα, λαμβάνει χώρα μια περιληπτική αναφορά σε δικαστικές αποφάσεις που σχετίζονται με τη δημοσιονομική κρίση, με κυριότερη τη μειοψηφούσα γνώμη στη ΣτΕ 693/2011 ως την πιο χαρακτηριστική περίπτωση επίκλησης της έκτακτης ανάγκης, προκειμένου να δικαιολογηθούν αποκλίσεις από το ίδιο το συνταγματικό κείμενο.

Τέλος, αφού προηγηθεί μια επισκόπηση των βασικών συνταγματικών διατάξεων που ρυθμίζουν την κατάσταση εξαίρεσης, ήτοι των άρθρων 48 και 44 παρ. 1 Συντ., και η διαπίστωση της αδυναμίας τους να ανταποκριθούν στις σύγχρονες προκλήσεις, ενόψει και του ελλειμματικού δικαστικού ελέγχου των προϋποθέσεών τους, προτείνεται η εισαγωγή στο ελληνικό νομικό οπλοστάσιο ενός νέου θεσμικού πλαισίου, το οποίο θα αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις περιπτώσεις διαφαινόμενης οικονομικής κατάρρευσης, διευκολύνοντας τον δημοκρατικά νομιμοποιημένο νομοθέτη να λάβει τις αναγκαίες αποφάσεις για τη σωτηρία της χώρας και παράλληλα καθιστώντας σαφή τα όρια του δικαστικού ελέγχου σε συνθήκες δημοσιονομικού εκτροχιασμού. (περισσότερα…)

Advertisements

Η τελευταία εφαρμογή της άμεσης δημοκρατίας 09/12/2013

Posted by Dimitris Patsikas in Αρθρογραφία.
Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
4 Σχόλια

Στις 8 Δεκεμβρίου 1974 έλαβε χώρα ένα γεγονός-ορόσημο για τη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδας, στο οποίο δεν αποδίδεται η δέουσα σημασία: το δημοψήφισμα για τη μορφή του πολιτεύματος μέσω του οποίου κλήθηκε ο ελληνικός λαός να αποφασίσει ανάμεσα στη βασιλευόμενη και την αβασίλευτη δημοκρατία. Πρόκειται για την τελευταία εφαρμογή αυτού του αμεσοδημοκρατικού θεσμού, ενώ στο παρελθόν -από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους- είχαν προηγηθεί άλλες οκτώ παρόμοιες διαδικασίες.

Έκτοτε, όμως, όχι μόνο δεν επαναλήφθηκε κανένα δημοψήφισμα, ακόμα και για ζητήματα μείζονος σημασίας (όπως η ένταξη στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες ή στην ευρωζώνη), αλλά υπάρχει ένας ευρύτερος αρνητισμός σε οποιαδήποτε υπόνοια άμεσης συμμετοχής του λαού σε φλέγοντα και στρατηγικής σημασίας θέματα, τόσο από την εκάστοτε εθνική κυβέρνηση όσο και από τις ξένες μεγάλες δυνάμεις. Ενδεικτικά, μπορούν να αναφερθούν τρία παραδείγματα στη μετά του 2000 εποχή, τα οποία αποδεικνύουν του παραπάνω λόγου το αληθές:

Πρώτον, στις αρχές της χιλιετίας, συγκεντρώθηκαν για την (προαιρετική) αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες περί τα 3 εκατομμύρια υπογραφές, σύμφωνα με τα στοιχεία της Εκκλησίας. Αναρωτιέται κανείς με ποια αφορμή θα κινητοποιούνταν σήμερα ένας τέτοιος τεράστιος όγκος πολιτών. Επίσης, σημειώνεται ότι και σε πρόσφατες προτάσεις συνταγματικής αναθεώρησης το όριο που τίθεται προκειμένου να διεξαχθεί δημοψήφισμα με πρωτοβουλία των πολιτών είναι 500.000 εκλογείς. Ωστόσο, παρά τη συλλογή αυτού του απλησίαστου αριθμού, η τότε κυβέρνηση Σημίτη αρνήθηκε να απευθυνθεί στον ελληνικό λαό, καθώς είχε ήδη αποφασίσει οριστικά για τη διευθέτηση του ζητήματος.

Δεύτερον, τον Νοέμβριο του 2011 στην περιβόητη πια σύνοδο G20 στις Κάννες, ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου ανακοίνωσε την πρόθεσή του να προχωρήσει σε δημοψήφισμα για την έγκριση ή την απόρριψη της -δεύτερης χρονικά- δανειακής σύμβασης μεταξύ της χώρας μας και της τρόικας. Αυτή η σκέψη και μόνο, έδωσε το έναυσμα για να δεχτεί «ομοβροντία πυρών» από τους ευρωπαίους εταίρους (τον αποκάλεσαν μεταξύ άλλων και «ψυχοπαθή»!) αποτελώντας δε το κύκνειο άσμα για την κυβέρνησή του.

Τρίτον, ανάμεσα στις περσινές εκλογές της 6ης Μαΐου και της 17ης Ιουνίου, η παντοδύναμη καγκελάριος της Γερμανίας υπαινίχθηκε με τον πλέον ξεκάθαρο και εκβιαστικό τρόπο ότι η διενέργεια ενός δημοψηφίσματος θα ήταν αναγκαία, ώστε να διευκρινιστεί αυθεντικά η στάση των Ελλήνων απέναντι στο ευρώ. Τότε ήταν η σειρά των πρωταγωνιστών της εγχώριας σκηνής να κατακρίνουν σφοδρά αυτή την απόπειρα ωμής παρέμβασης στην πολιτική ζωή του τόπου.

Συμπερασματικά, προκύπτει αβίαστα η παρατήρηση ότι στον ευρωπαϊκό χώρο υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη «λαοφοβία» (έτσι χαρακτηρίζει το δημοκρατικό έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Γιάννης Δρόσος, που σημειώνει περαιτέρω ότι «η κρίση παραείναι σημαντική για να αποφανθεί επ’ αυτής, τυπικά, επίσημα και δεσμευτικά, ο λαός»). Επίσης, όσον αφορά ειδικά στον ελληνικό λαό, αυτός θεωρείται εξακολουθητικά ανώριμος να αποφασίσει για κάτι σημαντικότερο πέρα από τα διλήμματα τύπου «Τσάκας ή Πρόδρομος». Εντούτοις, στις 8 Δεκεμβρίου 1974 σε ένα θεσμικά άψογο δημοψήφισμα, οι Έλληνες με την αθρόα συμμετοχή τους, απέδειξαν μάλλον το αντίθετο: ότι είναι έτοιμοι και ικανοί να αποφασίζουν για τις τύχες και το μέλλον της χώρας.

Αρέσει σε %d bloggers: