jump to navigation

Salus patriae suprema lex esto: Σκέψεις για τον δικαστικό έλεγχο σε συνθήκες «δημοσιονομικού εκτροχιασμού» 15/04/2015

Posted by Dimitris Patsikas in Δημοσιεύσεις στο νομικό Τύπο, Μεταπτυχιακές εργασίες, Συνταγματικό Δίκαιο, Φοιτητικές μελέτες.
Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
2 Σχόλια

[αναδημοσίευση από «Πέμπτο και έκτο κοινό σεμινάριο Συνταγματικού Δικαίου», εκδ. ΕΚΠΑ, 2015, σ. 213 επ.] (*)

Προλεγόμενα

“The people’s first intention is that the State shall not perish”

JEAN-JACQUES ROUSSEAU

Η συνεχής οικονομική περιδίνηση, τόσο σε εθνικό όσο και σε υπερεθνικό επίπεδο, έχει αποτελέσει το εφαλτήριο για συνταγματικό και ευρύτερο δικαιοπολιτικό προβληματισμό. Κοινή αγωνία των συμμετεχόντων στη συζήτηση δεν μπορεί να είναι άλλη παρά η κατά το δυνατόν «αναίμακτη» έξοδος από την επονομαζόμενη εποχή των μνημονίων: η επάνοδος της χώρας σε συνθήκες ομαλότητας. Αμφισβητούμενος, βεβαίως, είναι ο τρόπος με τον οποίο θα επιτευχθεί -ή τουλάχιστον θα επιδιωχθεί να επιτευχθεί- αυτή η επαναφορά στην κανονικότητα.

Όπως συμβαίνει σχεδόν σε κάθε περίοδο έντονης κρίσης, ο άξονας του νομικού διαλόγου κινείται γύρω από το ίδιο και πάντα επίκαιρο ζήτημα: αν προέχει, ακόμα και υπό εξαιρετικές περιστάσεις, η τήρηση και ο σεβασμός του Συντάγματος ως κειμένου με ακαταγώνιστη κανονιστική ισχύ ή αν είναι προτιμότερη η σωτηρία της πατρίδας, έστω και αν η εξυπηρέτηση αυτού του σκοπού υπέρτατου δημοσίου συμφέροντος επιτάσσει ορισμένες φορές τον παραμερισμό συγκεκριμένων διατάξεων του θεμελιώδους καταστατικού χάρτη, επιβάλλοντας την αναβίωση ενός δικαίου της ανάγκης.

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η σκιαγράφηση των απαντήσεων που δίνουν -άμεσα ή έμμεσα- στο παραπάνω ερώτημα εκείνοι που αποφασίζουν και νομοθετούν τα επώδυνα μέτρα, τα οποία συνεπάγονται πολλαπλούς περιορισμούς δικαιωμάτων με στόχο την αποτροπή της οικονομικής κατάρρευσης της χώρας. Επίσης, σχολιάζονται οι δυσχέρειες που συναντά η δικαστική εξουσία, η οποία έρχεται εκ των υστέρων να οριοθετήσει την έννοια του δημοσίου συμφέροντος και να εκτιμήσει μέχρι ποιου σημείου είναι συνταγματικά ανεκτοί αυτοί οι περιορισμοί, συνυπολογίζοντας αναπόφευκτα και το οικονομικό κόστος των αποφάσεών της.

Ειδικότερα, στο εισαγωγικό κεφάλαιο γίνεται αφενός μια προσπάθεια διασαφήνισης της αρχής «salus patriae suprema lex esto», η οποία ανέκαθεν συνιστούσε το θεωρητικό υπόβαθρο για ενδεχόμενες παραβιάσεις του Συντάγματος, και αφετέρου παρουσιάζονται ευσύνοπτα οι θεωρίες της κατάστασης εξαίρεσης και της «συνταγματικής δικτατορίας», που αποτελούν χρήσιμα μεθοδολογικά εργαλεία για την κατανόηση και τη διαχείριση των έκτακτων συνθηκών.

Στο δεύτερο μέρος διευκρινίζεται η ιδιόμορφη οικονομική κατάσταση εξαίρεσης, στην οποία υποστηρίζεται ότι έχει περιέλθει η χώρα μας, καθώς και ο τρόπος προσέγγισης αυτής, τόσο εκ μέρους της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας όσο και από την πλευρά των δικαστηρίων. Συγκεκριμένα, λαμβάνει χώρα μια περιληπτική αναφορά σε δικαστικές αποφάσεις που σχετίζονται με τη δημοσιονομική κρίση, με κυριότερη τη μειοψηφούσα γνώμη στη ΣτΕ 693/2011 ως την πιο χαρακτηριστική περίπτωση επίκλησης της έκτακτης ανάγκης, προκειμένου να δικαιολογηθούν αποκλίσεις από το ίδιο το συνταγματικό κείμενο.

Τέλος, αφού προηγηθεί μια επισκόπηση των βασικών συνταγματικών διατάξεων που ρυθμίζουν την κατάσταση εξαίρεσης, ήτοι των άρθρων 48 και 44 παρ. 1 Συντ., και η διαπίστωση της αδυναμίας τους να ανταποκριθούν στις σύγχρονες προκλήσεις, ενόψει και του ελλειμματικού δικαστικού ελέγχου των προϋποθέσεών τους, προτείνεται η εισαγωγή στο ελληνικό νομικό οπλοστάσιο ενός νέου θεσμικού πλαισίου, το οποίο θα αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις περιπτώσεις διαφαινόμενης οικονομικής κατάρρευσης, διευκολύνοντας τον δημοκρατικά νομιμοποιημένο νομοθέτη να λάβει τις αναγκαίες αποφάσεις για τη σωτηρία της χώρας και παράλληλα καθιστώντας σαφή τα όρια του δικαστικού ελέγχου σε συνθήκες δημοσιονομικού εκτροχιασμού. (περισσότερα…)

Advertisements

Η περιφρόνηση των νόμων 12/08/2013

Posted by Dimitris Patsikas in Αρθρογραφία.
Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
add a comment

Πέρασε πάνω από ένας αιώνας από τη στιγμή που ο Εμμανουήλ Ροΐδης παρατηρούσε για τα τεκταινόμενα στην εποχή του: «Εις νόμος απαιτείται εις αυτήν τη χώραν, ο οποίος να επιτάσσει την εφαρμογήν όλων των υπολοίπων νόμων». Αυτός ο τόσο απλοϊκός αποφθεγματικός λόγος φαντάζει ατυχώς πιο επίκαιρος από ποτέ. Το πρόσφατο περιστατικό με τη 48ωρη σφράγιση από το ΣΔΟΕ ενός νυχτερινού κέντρου στην Κασσάνδρα της Χαλκιδικής, το οποίο ωστόσο επαναλειτούργησε κανονικά την επόμενη βραδιά, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ασέβειας που επιδεικνύει ο Έλληνας προς τους νόμους. [Αξιοσημείωτο είναι δε το γεγονός πως το συμβάν καταγγέλθηκε μετά βδελυγμίας από τα μεγάλα ιδιωτικά κανάλια, τα οποία βεβαίως λειτουργούν υπό ένα μόνιμο καθεστώς παρανομίας!].

Γενικότερα, η εκτεταμένη φοροδιαφυγή συνιστά μία κλασική, αλλά όχι και μοναδική, περίπτωση ανυπακοής. Τι διαφορετικό όμως θα μπορούσε να συμβεί, όταν όλοι ανεξαιρέτως έχουμε συνηθίσει να περιφρονούμε τους νόμους σε καθημερινή βάση, σχεδόν από τα γεννοφάσκια μας; Εν προκειμένω, μεγαλώσαμε ως επιβάτες και μετέπειτα ως οδηγοί αυτοκινήτων βλέποντας συμπολίτες μας να παραβιάζουν επανειλημμένα τα σήματα οδικής κυκλοφορίας. Θεωρούμε λογικό -ή έστω ανεκτό- να κατεβάζουμε τα σκουπίδια μας εναποθέτοντάς τα εκτός του κάδου απορριμμάτων, ενώ ελάχιστοι από τους κατόχους ζώων φροντίζουν για την περισυλλογή των ακαθαρσιών που αφήνουν αυτά. Επιπλέον, ο νόμος για την απαγόρευση του καπνίσματος σε κλειστούς δημόσιους χώρους τείνει να γίνει ανέκδοτο και η έκδοση τιμολογίου-απόδειξης παροχής υπηρεσιών είναι εδώ και χρόνια η εξαίρεση παρά ο κανόνας.

Τα ανωτέρω ενδεικτικά παραδείγματα οδηγούν στο ασφαλές συμπέρασμα ότι δύο ομόρροποι παράγοντες εμφανίζονται ως οι βασικές αιτίες της γενικευμένης ανομίας: το περιβάλλον (αλλιώς, ο κοινωνικός περίγυρος) και η παιδεία. Συγκεκριμένα, παρατηρεί κάποιος ότι όσοι Έλληνες βρίσκονται με οποιαδήποτε αφορμή στο εξωτερικό -φερειπείν στη Γερμανία- όχι μόνο δεν παραβαίνουν και τις απλούστερες προσταγές του νόμου σε επίπεδο καθημερινότητας, αλλά ούτε καν διανοούνται να το διαπράξουν φοβούμενοι για τις πιθανές κυρώσεις. Αντιθέτως στη χώρα μας, τα τραγικά ελλείμματα παιδείας και το ευνοϊκό για κάθε λογής παρασπονδίες περιβάλλον έχουν αποτυπωθεί στο εξής απαράδεκτο στερεότυπο: όποιος είναι νομοταγής να λογίζεται ως «κορόιδο» και ο εκάστοτε παράνομος να περνιέται για «μάγκας».

Επιπροσθέτως, είναι πλήρως διαδεδομένη η αντίληψη «δεν μας αρέσει ένας νόμος, δεν τον εφαρμόζουμε», λες και εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του καθενός να το πράξει. Όταν μάλιστα ακόμα και κοινοβουλευτικές δυνάμεις παροτρύνουν το λαό να καταργήσει τους νόμους στα οδοφράγματα ή ενισχύουν κινήματα του τύπου «δεν πληρώνω», τότε αμφισβητείται ευθέως η ίδια η αξία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Σε τέτοιες περιπτώσεις και για όσους αρνούνται να πειθαρχήσουν στη δυνατότητα της πλειοψηφίας να βουλεύεται και να νομοθετεί, η εκτελεστική σε συνεργασία με τη δικαστική εξουσία οφείλουν να επεμβαίνουν.

Συνεπώς, από την ώρα που -όπως συνηθίζεται να λέγεται- είναι στο DNA του Έλληνα να ακροβατεί ανάμεσα στην αυθαιρεσία και στην απειθαρχία, θα έπρεπε να υπάρχει ένας επαρκής κρατικός μηχανισμός που θα επιβάλλει τη νομιμότητα με κάθε μέσο και κόστος. Ωστόσο, όπως αποδείχθηκε περίτρανα από το συμβάν στη Χαλκιδική, η δυστυχία μας είναι πως το ελληνικό κράτος ούτε μπορεί ούτε (δείχνει ότι) επιθυμεί να εφαρμόσει το νόμο.

Η αβάσταχτη ελαφρότητα του Ζίζεκ 25/05/2013

Posted by Dimitris Patsikas in Αρθρογραφία.
Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,
add a comment

«Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι από τους λιγοστούς φάρους στην Ευρώπη σήμερα. Το τεστ που πρέπει να γίνεται στον κόσμο πρέπει να είναι το εξής: αντί να τους ρωτάμε τι πιστεύουν για την Ευρώπη, πρέπει απλώς να τους ρωτάμε ποια είναι η γνώμη τους για τον ΣΥΡΙΖΑ. Αν δεν στηρίζουν τον ΣΥΡΙΖΑ, τότε -όπως βλέπω εγώ το μέλλον της δημοκρατίας- όλοι αυτοί οι άνθρωποι θα πάρουν από εμένα ένα εισιτήριο πρώτης θέσης χωρίς επιστροφή για τα γκουλάγκ της Σιβηρίας».

Τάδε έφη ο σημαίνων αριστερός διανοητής Σλαβόι Ζίζεκ στο Ζάγκρεμπ σε εκδήλωση με τίτλο «Η ουτοπία της δημοκρατίας»(!), στην οποία συμμετείχε και ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Αλέξης Τσίπρας. Ο τελευταίος, μάλιστα, από αμηχανία, από κυνισμό ή από υποχρέωση, όχι μόνο δεν αντέδρασε, αλλά καταχειροκρότησε μειδιώντας στο άκουσμα του παραπάνω σχολίου.

Είναι να απορεί κανείς με το πόσο ανερυθρίαστα γίνονται στις μέρες μας τέτοιου περιεχομένου δηλώσεις. Ιδίως, όταν εκπορεύονται από τα χείλη ενός σπουδαίου και εγνωσμένης αξίας θεωρητικού – διότι ο Ζίζεκ δεν είναι κανένας τυχαίος. Και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τον ίδιο τρόπο, όπως αντιμετωπίζονται κάποιες γραφικές φιγούρες του ελληνικού κοινοβουλίου. Δεν είναι δυνατόν να ασκηθεί όμοια κριτική στον Σλοβένο φιλόσοφο και στον Πάντζα, για παράδειγμα, που φωνάζει δήθεν χιουμοριστικά «χάιλ Χίτλερ» στη Βουλή ή στον Παναγούλη που είχε ευχηθεί στους «μνημονιακούς» βουλευτές να μην έχουν το τέλος του πρεσβευτή των ΗΠΑ στη Λιβύη (ο οποίος πρώτα λιντσαρίστηκε μέχρι θανάτου από τους εξτρεμιστές και έπειτα το πτώμα του σκυλεύθηκε).

Πολύ σωστά διερωτάται ο ιστορικός Νίκος Μαραντζίδης σε άρθρο του (21.5.2013) στο protagon.gr «αν οι θεωρητικοί της ευρωπαϊκής ριζοσπαστικής Αριστεράς λένε δημόσια, χωρίς κανενός είδους συστολή, πως θα στείλουν στα γκουλάγκ όσους δεν συμφωνούν με τον ΣΥΡΙΖΑ, (…) μέχρι πού φθάνουν στις ιδιωτικές τους συζητήσεις;». Πράγματι, πώς είναι δυνατόν να αστειεύεται κάποιος με τα εκατομμύρια θύματα του σταλινικού ολοκληρωτισμού; Και πόσο απέχουν οι γελοίοι χλευασμοί αυτού του επιπέδου με τις αντίστοιχες «υποσχέσεις» της άλλης πλευράς για στρατόπεδα συγκέντρωσης, φούρνους και σαπούνια;

Όμως, το βάρος πέφτει αναπόδραστα στον πρόεδρο της κοινοβουλευτικής ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος τυγχάνει να θεωρείται ως ο πλέον ανερχόμενος και ελπιδοφόρος ηγέτης σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Σύντομα, οι εξελίξεις θα φέρουν τον Τσίπρα προ των ευθυνών του και θα κληθεί να απαντήσει σε ένα κρισιμότατο δίλημμα: αν σκοπεύει να απευθυνθεί στις ευρύτερες κοινωνικές μάζες υιοθετώντας μια φιλολαϊκή πολιτική ήπιων τόνων ή να ριζοσπαστικοποιήσει ακόμα περισσότερο τον λόγο του ακολουθώντας μια συγκρουσιακή αντιπαράθεση με άγνωστα αποτελέσματα. Με άλλα λόγια, είτε θα κατατάξει τον ΣΥΡΙΖΑ στις δυνάμεις που σέβονται άνευ ετέρου τη δημοκρατία και τη νομιμότητα, είτε θα τον αναδείξει σε ακραίο μόρφωμα -εν είδει αντιπάλου δέους της Χρυσής Αυγής- που θα φερθεί στους αντιφρονούντες με εκδικητικό μένος.

Αν επιλέξει τη δεύτερη οδό, τότε ο ελληνικός λαός ενδέχεται να κρίνει τον Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ με μια αβάσταχτη ελαφρότητα, ουσιωδώς όμοια με εκείνη με την οποία ο Ζίζεκ κρίνει και διακωμωδεί ιστορικές τραγωδίες.

Salus patriae suprema lex esto: Σκέψεις για τον δικαστικό έλεγχο σε συνθήκες «δημοσιονομικού εκτροχιασμού» 30/04/2013

Posted by Dimitris Patsikas in Μεταπτυχιακές εργασίες, Συνταγματικό Δίκαιο, Φοιτητικές μελέτες.
Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
1 comment so far

Α. Η μειοψηφία της ΣτΕ 693/2011

Το έναυσμα για την παρούσα εισήγηση(*) έδωσε η μειοψηφία του Β’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, που εξέτασε το ζήτημα της έκτακτης εισφοράς, όπως αυτή επιβλήθηκε με το άρθρο 18 του ν. 3758/2009. Σημειωτέον ότι η παραπεμπτική στην Ολομέλεια απόφαση 693/2011 έκρινε το συγκεκριμένο μέτρο αντισυνταγματικό, διότι επιβάλλει αναδρομική φορολογία κατά παράβαση του άρθρου 78 παρ. 2, μιας από τις πλέον αυστηρές και ρητές διατάξεις του ελληνικού Συντάγματος[1].

Τι είπε όμως στην προκειμένη περίπτωση η μειοψηφία: «Το Σύνταγμα ρυθμίζει καταρχήν τα της λειτουργίας του Κράτους υπό ομαλές συνθήκες. Και έχει μεν προβλέψει ειδικές ρυθμίσεις για την περίπτωση που συμβούν ορισμένες συγκεκριμένες έκτακτες καταστάσεις, όπως στο άρθρο 48 για την περίπτωση πολέμου, ούτε, όμως, από το κείμενό του, ούτε από τις σχετικές συζητήσεις στην Αναθεωρητική Βουλή προκύπτει ότι υπήρξε οποιαδήποτε πρόβλεψη για την περίπτωση διαφαινόμενου πλήρους δημοσιονομικού εκτροχιασμού. Εν όψει αυτών, το άρθρο 78 παρ. 2 του Συντάγματος, που απαγορεύει την αναδρομική επιβολή “φόρου ή άλλου οποιουδήποτε οικονομικού βάρους”, παρά τη γενικόλογη αναφορά και σε “έκτακτες συνθήκες” που έγιναν κατά την ψήφισή του, δεν αντιμετώπισε και, συνεπώς, δεν αποκλείει, σε μια τέτοια περίπτωση, την αναδρομική επιβολή έκτακτης εισφοράς στους πλουσιότερους πολίτες»[2]. (περισσότερα…)

Αρέσει σε %d bloggers: