jump to navigation

Η πανεπιστημιακή μεταρρύθμιση βάσει του ν. 4009/2011 17/07/2013

Posted by Dimitris Patsikas in Διοικητική Επιστήμη, Μεταπτυχιακές εργασίες, Φοιτητικές μελέτες.
Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
add a comment

Πρόλογος(*)

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να παρουσιάσει ορισμένες πτυχές του νέου νομοθετικού πλαισίου για την ανώτατη εκπαίδευση, όπως διαμορφώθηκε κυρίως με το ν. 4009/2011, αλλά και τις μετέπειτα τροποποιήσεις του. Η προσέγγιση που επιχειρείται παρακάτω γίνεται πρωτίστως από τη σκοπιά της διοικητικής επιστήμης, δηλαδή με γνώμονα την αποτελεσματικότητα -ή όχι- των καινούριων ρυθμίσεων, οι οποίες επέφεραν σημαντικές αλλαγές στην οργανωτική δομή και φυσιογνωμία των πανεπιστημίων. Ωστόσο, είναι αναπόφευκτο, λόγω της επιστημονικής συνάφειας του αντικειμένου, να μην (επανα)διατυπωθούν κάποιες παράπλευρες επισημάνσεις σχετικά με τη συνταγματικότητα των εν λόγω διατάξεων.

Άλλωστε, γύρω από αυτούς τους άξονες, ήτοι αφενός τα λειτουργικά-πρακτικά προβλήματα και αφετέρου τα συνταγματικά-νομικά ζητήματα, κινήθηκε εν πολλοίς η ζωηρή συζήτηση που προηγήθηκε και επακολούθησε της ψήφισης του ν. 4009/2011. Πάντως, τις συγκεκριμένες δυσχέρειες ήδη επιδίωξε να άρει ο νομοθέτης με τις επακολουθήσασες διορθωτικές παρεμβάσεις του, που έλαβαν χώρα ιδίως με το ν. 4076/2012.

Βεβαίως, πρέπει εξαρχής να διευκρινιστεί ότι στόχευση της προκείμενης εργασίας δεν είναι η ανάλυση όλης της ισχύουσας νομοθεσίας που διέπει πλέον την ανώτατη εκπαίδευση: κάτι τέτοιο, εκτός από μια υπερφιλόδοξη σκέψη, θα αποτελούσε μάλλον και ένα απονενοημένο διάβημα, ενόψει της έκτασης και της περιπλοκότητας του υπάρχοντος θεσμικού πλαισίου. Όμως, θα γίνει μια προσπάθεια νηφάλιας αντιμετώπισης των κατ’ εκτίμηση κρισιμότερων διατάξεων, καθώς και των βασικότερων αλλαγών που επήλθαν με την πρόσφατη μεταρρύθμιση στο πανεπιστημιακό πεδίο.

Ειδικότερα, διερευνάται η οργανωτική αναδιάρθρωση των ΑΕΙ και ο εσωτερικός διαχωρισμός ανάμεσα σε τμήματα και σχολές. Στη συνέχεια, γίνεται λόγος για τη σύνθεση, τον τρόπο ανάδειξης και τις αρμοδιότητες του νέου συλλογικού πανεπιστημιακού οργάνου, του Συμβουλίου του ιδρύματος, το οποίο διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην οργανωτική ιεραρχία. Ακολουθεί ξεχωριστή αναφορά για τα εξωτερικά μέλη, όπου αποπειράται να δοθεί μια απάντηση στο κατά πόσο είναι σύμφωνη με το Σύνταγμα η συμμετοχή τους στη διοίκηση του πανεπιστημίου.

Δεν θα μπορούσε να λείψει σχετικό κεφάλαιο για τη θέση του Πρύτανη και του Κοσμήτορα στην ανανεωμένη δομή των ανώτατων ιδρυμάτων, στην εκλογή και συνεπώς στη νομιμοποίηση των οργάνων αυτών, όπως και στις σημαντικότερες αρμοδιότητές τους. Εξάλλου, αξίζει να σημειωθεί ότι σε διάφορα σημεία της μελέτης θίγεται το φλέγον ζήτημα της συγκρότησης των εκλεκτορικών σωμάτων για την εκλογή και εξέλιξη των μελών ΔΕΠ.

Αλλά πριν την εξέταση των παραπάνω θεματικών, προηγείται η διατύπωση κάποιων εισαγωγικών σκέψεων για το προϋφιστάμενο νομοθετικό καθεστώς στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, που εκκινούν από και καταλήγουν στην ευρέως διαδεδομένη διαπίστωση της ανάγκης μεταρρύθμισης του δημόσιου πανεπιστημίου. Επιπροσθέτως, κρίνεται σκόπιμη -υπό το πρίσμα της διοικητικής επιστήμης- η τοποθέτηση επί δύο ερωτημάτων: πρώτον, αν εξυπηρετήθηκε με την προπαρασκευαστική του ν. 4009/2011 διαδικασία η «καλή νομοθέτηση», και δεύτερον, ποιο είναι το «όραμα» του νέου νόμου για την ανώτατη παιδεία.

Στο επίμετρο, τέλος, επισημαίνεται η μάλλον παγιωμένη προχειρότητα στον τρόπο νομοθέτησης επί των ακαδημαϊκών θεμάτων, που ενδέχεται μάλιστα να οδηγήσει εκ νέου σε ορισμένες δυσλειτουργίες. Συμπερασματικά, διαπιστώνεται η πρωταρχική σημασία των προσώπων ως προς την καλύτερη λειτουργία των θεσμών, ενώ αφήνονται κάποια περιθώρια αισιοδοξίας για το μέλλον, τα οποία απορρέουν από τη μέχρι τώρα πορεία και εφαρμογή της νέας νομοθεσίας στα ΑΕΙ.  (περισσότερα…)

Το αναγκαίο συμμάζεμα των πανεπιστημίων 19/03/2013

Posted by Dimitris Patsikas in Αρθρογραφία.
Tags: , , , , , , , , , , , , , ,
2 Σχόλια

Από τη στιγμή της εξαγγελίας του, το σχέδιο «Αθηνά» έχει προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις και αλλεπάλληλες συζητήσεις – όπου είναι εφικτό ακόμη να πραγματοποιηθεί δημοκρατικός διάλογος. Καταλήψεις τμημάτων, απεργίες καθηγητών, πορείες φοιτητών είναι στην ημερήσια διάταξη του ακαδημαϊκού χώρου. «Δικαιότατα», θα φωνάξουν ορισμένοι. «Αντίδραση για την αντίδραση», θα αντιλέξουν άλλοι.

Ανέκαθεν, άλλωστε, η εκπαίδευση, και δη η τριτοβάθμια, υπήρξε προνομιούχο πεδίο αντιπαραθέσεων. Έχει λησμονηθεί από όλους πότε πραγματοποιήθηκε η τελευταία σημαντική μεταρρύθμιση στα πανεπιστήμια (το 1983;), η οποία να μη δέχτηκε σφοδρότατη «πολεμική» από φοιτητές, καθηγητές και εργαζομένους. Αντιθέτως, πάντα επικροτούνταν από την πλειονότητα -τόσο των τοπικών κοινωνιών όσο και των μετεχόντων στην πανεπιστημιακή ζωή- η ίδρυση τμημάτων ΑΕΙ και ΤΕΙ σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.

Δεν είναι σκοπός του παρόντος άρθρου να αναμασήσει αριθμούς: πόσα τμήματα, ποιες σχολές και ανώτατα ιδρύματα «φυτεύτηκαν» κατά την περίοδο της ανέφελης ευμάρειας, και κυρίως από το 1993 και εντεύθεν. Ούτε να αναφέρει ποια πρόκειται να συγχωνευτούν ή να κλείσουν και πόσοι φοιτητές θα αναγκαστούν να αλλάξουν σύντομα πόλη, βάσει του νέου σχεδίου. [Εξάλλου, το να μιλά κανείς με νούμερα είναι ο ευκολότερος τρόπος για να πει ψέματα και να παραπλανήσει, επισημαίνοντας μόνο εκείνα που τον συμφέρουν. Αξίζει να παρατηρηθεί πόσους αριθμούς χρησιμοποιούν οι πολιτικοί και οι διάφοροι δημοσιολόγοι στις ομιλίες τους!].

Γεγονός είναι, πάντως, πως στη χώρα μας ουδέποτε υπήρξε κεντρική στρατηγική στην ανώτατη παιδεία. Το σλόγκαν της χούντας «κάθε πόλη και στάδιο, κάθε χωριό και γυμναστήριο» ωχριά μπροστά στον ακαδημαϊκό σχεδιασμό της Μεταπολίτευσης. «Κάθε πόλη και ΑΕΙ, κάθε χωριό και ΤΕΙ» θα μπορούσε κάλλιστα να είναι το μοτίβο των τελευταίων (είκοσι) ετών.

Το σύστημα υπήρξε βολικό για όλους, πολύ περισσότερο στην ταλαίπωρη επαρχία: ο εκάστοτε υπουργός προωθούσε την ίδρυση μιας πανεπιστημιακής σχολής ή έστω ενός τμήματος συνήθως στον τόπο καταγωγής του, οι βουλευτές της περιοχής καμώνονταν για τη δύναμη που τους έδιδε η λαϊκή εντολή και την επιρροή που ασκούσαν στα ανώτατα κλιμάκια της κυβέρνησης, οι δημοτικές αρχές υπερηφανευόταν για το «έργο πνοής» που θα αναζωογονήσει την πόλη, οι καθηγητές βολεύονταν αγνοώντας τι θα πει «ερευνητικό έργο» (συνήθως δε, διέμεναν στην πιο κοντινή μεγαλούπολη κάνοντας καλή ζωή και πηγαινοέρχονταν μόνο για κάποια δίωρα μαθήματα, μια ημέρα της εβδομάδας), το λοιπό προσωπικό ήταν ως επί το πλείστον οι «δικοί μας άνθρωποι», οι φοιτητές νοιάζονταν κυρίως για τις εξεταστικές τους, οι τοπικές κοινωνίες αναθαρρούσαν πρόσκαιρα μέχρι να συνειδητοποιήσουν ότι η δημιουργία ενός ΑΕΙ ή ΤΕΙ δεν θα αποτελούσε πανάκεια για όλα τα προβλήματά τους.

Σήμερα, λόγω της προφανέστατης έλλειψης οικονομικών πόρων, καθίσταται αναγκαίο το συμμάζεμα στην ανώτατη παιδεία. Την ίδια στιγμή που, αφενός το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο στην Ελλάδα, το Αριστοτέλειο, αντιμετωπίζει μείζονα προβλήματα φύλαξης και καθαριότητας, αφετέρου άλλα τριτοβάθμια ιδρύματα στενάζουν από την απουσία υλικοτεχνικών μέσων και διδακτικού προσωπικού, πώς είναι δυνατό να υποστηρίζεται σοβαρά η συντήρηση των απειράριθμων υπαρχόντων τμημάτων και σχολών ανά την επικράτεια;

Δυστυχώς, η κρίση μάς υποχρέωσε να «κοιταχτούμε στον καθρέφτη». Και η αλήθεια είναι πως δεν μας άρεσε καθόλου η όψη μας. Το ίδιο συνέβη και με τα πανεπιστήμια: κατέστη αναγκαστική η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση, προκειμένου να επιβιώσει ό,τι μπορεί πια να αποκληθεί ως «δημόσια δωρεάν παιδεία».

Αρέσει σε %d bloggers: